Ғылыми-зерттеу жұмысы

Жобаның ғылыми жетекшісі: Тултабаев Мухтар Чуманович, техника ғылымдарының докторы, профессор 2024-2026 жж. арналған ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық жобалар бойынша гранттық қаржыландыру Тапсырыс беруші: «Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті» ММ Грант сомасы: 119 533 133 теңге Жобаның сипаттамасы: Жоба жаңа буын функционалдық сусындарын өндіруге арналған ғылыми негізделген әрі технологиялық тиімді платформаны құруға бағытталған. Жобаның негізгі мақсаты — адам ағзасын қажетті микро- және макронутриенттермен қамтамасыз етуге қабілетті, сондай-ақ иммунитетті, жұмысқа қабілеттілікті және денсаулықтың жалпы деңгейін арттыруға ықпал ететін, оттегімен қаныққан су негізіндегі витаминделген сусындарды алу технологиясын әзірлеу болып табылады. Жобаның өзектілігі ауруларды алдын алуға және белсенді өмір салтын қолдауға бағытталған функционалдық тамақтану өнімдеріне сұраныстың артуымен айқындалады. Осыған байланысты биологиялық белсенді заттардың тасымалдаушысы әрі еріген оттегінің қосымша көзі қасиеттерін өзінде үйлестіретін сусындарды әзірлеу ерекше маңызға ие болады. Зерттеудің ғылыми жаңалығы пайдалы заттардың сіңу тиімділігін арттыру және иммундық жүйені нығайту үшін оттегі бар витаминделген сусындарды пайдалану мүмкіндігін теориялық негіздеу мен эксперименттік растауда болып отыр. Алғаш рет Шеффенің симплекс-торлы жоспары негізінде сусындар рецептурасын оңтайландырудың математикалық моделі әзірленеді, ол компоненттердің синергетикалық өзара әрекеттесуін және олардың өнімнің органолептикалық әрі функционалдық қасиеттеріне әсерін ескере отырып, оңтайлы арақатынасын анықтауға мүмкіндік береді. Жобаның негізгі бағыты — қалыпты жағдайда оттегінің суда нашар еру мәселесін шешу. Ол үшін сұйықтықты оттегімен қанықтырудың инновациялық әдістерін енгізу көзделіп отыр, бұл еріген газдың концентрациясын арттыруды және оны гипербариялық жағдайларсыз тұрақты ұстап тұруды қамтамасыз етеді. Микрокөпіршікті технологияны пайдалану витаминдердің, минералдардың және басқа да биологиялық белсенді заттардың ағзаға сіңу процесінде тасымалдану тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Жоба аясында сондай-ақ сусындардың жаңа түрлерін шығаратын өндірістік-эксперименттік желіні әзірлеу мен құру жоспарланып отыр. Технологиялық процесс суды дайындау, витаминдермен және минералдармен байыту, оттегімен қанықтыру, сондай-ақ өнімнің сапасы мен тұрақтылығын бақылау кезеңдерін қамтиды. Өнімнің қауіпсіздік, сапа және тұтынушылық сипаттамалар талаптарына сәйкестігін қамтамасыз ететін нормативтік-техникалық құжаттаманы әзірлеуге ерекше назар аударылады. Жобаның практикалық маңыздылығы функционалдық сусындар ассортиментін кеңейту, шағын және орта бизнесті дамыту, сондай-ақ импорттық өнімге тәуелділікті азайту мүмкіндігінде болып табылады. Жергілікті шикізатты пайдалану және инновациялық технологияларды енгізу қайта өңдеу кәсіпорындарының экономикалық тиімділігін арттыруға және олардың табыстылығын 20–30%-ға ұлғайтуға мүмкіндік береді. Жобаны іске асыру нәтижесінде халықтың өмір сүру сапасын жақсартуға және салауатты тамақтану мәдениетін қалыптастыруға ықпал ететін витаминделген сусындарды өндірудің ғылыми әрі технологиялық негізделген жүйесі құрылады.

Жобаның ғылыми жетекшісі: Тулегулов Амандос Дабысович, физика-математика ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор 2024-26 жж. арналған ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық жобалар бойынша гранттық қаржыландыру Тапсырыс беруші: «Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті» ММ Грант сомасы: 94 338 977 теңге Жобаның сипаттамасы: Жоба селективті лазерлік балқыту (SLM) әдісін пайдалана отырып, күрделі металл бұйымдарын өндіруді қамтамасыз ететін инновациялық технологиялық платформаны құруға бағытталған. Жобаның негізгі идеясы — қолданыстағы аддитивті технологияларды стандартты металл ұнтақтарымен, оның ішінде бөлшектерінің пішіні сфералық емес ұнтақтармен жұмыс істеуге бейімдеу және жетілдіру, бұл шикізат базасын едәуір кеңейтіп, өндірістің өзіндік құнын төмендетеді. Жоба аясында жоғары дәлдікпен әрі бақыланатын физика-механикалық қасиеттермен ірі габаритті металл бұйымдарын дайындауға қабілетті жаңа буын аддитивті қондырғысының құрылымдық сұлбасын әзірлеу көзделген. Басып шығару процесінің тұрақтылығын арттыруға, қалыптасатын қабаттардың сапасын жақсартуға және ақаулардың туындау ықтималдығын төмендетуге бағытталған техникалық шешімдерді енгізуге ерекше назар аударылады. Зерттеудің негізгі элементі — сфералық емес пішінді металл ұнтағын лазерлік балқыту процесінің математикалық моделін құру. Модель жылу алмасу ерекшеліктерін, лазер энергиясының таралуын, сондай-ақ балқыту аймағындағы бөлшектердің әрекетін ескеруге мүмкіндік береді, бұл технологиялық параметрлерді дәлірек баптауды және дайын бұйымдардың сапасын болжауды қамтамасыз етеді. Сондай-ақ жобада селективті лазерлік балқыту процесін эксперименттік зерттеуге арналған зертханалық қондырғының параметрлерін әзірлеу қарастырылған. Қондырғы балқытылған материалдың көлемдік шөгуін өтеу жүйесімен жабдықталады, бұл бұйымдардың геометриялық дәлдігін арттыруға және ішкі кернеулерді азайтуға мүмкіндік береді. Қосымша басып шығару режимдерін таңдауды, алынған үлгілердің құрылымы мен қасиеттерін талдауды, сондай-ақ ұнтақ бөлшектерінің пішінінің бұйым сапасына әсерін бағалауды қамтитын эксперименттік зерттеулер жүргізу әдістемесі әзірленеді. Эксперименттер нәтижелері технологиялық процесті оңтайландырудың негізі болады. Жобаның жеке бағыты — металл ұнтағының сфералық еместігінен туындайтын ақауларды өтейтін техникалық жүйенің конструкциясын құру. Бұл жүйе кеуектілік, біркелкі емес агломерация және бұйымдардың беріктік сипаттамаларының төмендеуі сияқты теріс әсерлерді бейтараптауға мүмкіндік береді. Жобаны іске асыру қорғаныс өнеркәсібінде қолдануға жарамды, күрделі пішінді металл компоненттерін өндірудің жоғары дәлдігін, сенімділігін және экономикалық тиімділігін қамтамасыз ететін тиімді аддитивті қондырғы құруға мүмкіндік береді.

Жобаның ғылыми жетекшісі: Омаралиева Айгуль Махмутовна, техника ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор 217 «Ғылымды дамыту» бюджеттік бағдарламасының 101 «Ғылыми және/немесе ғылыми-техникалық қызмет субъектілерін бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру» кіші бағдарламасы бойынша, 2024-26 жж. арналған BR24993031 ИРН «Табиғи антиоксиданттармен және биологиялық белсенді заттармен байытылған, күнделікті рационға арналған пайдалы тамақ өнімдерін дайындау технологиясын әзірлеу» ғылыми-техникалық бағдарламасы бойынша ғылыми бағдарлама. Тапсырыс беруші: «Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті» ММ Грант сомасы: 74 600 000 теңге Жобаның сипаттамасы: Жоба отандық өсімдік шикізаты негізінде тағамдық және биологиялық құндылығы жоғары ұннан жасалған кондитерлік өнімдерді дайындаудың инновациялық технологиясын құруға бағытталған. Жобаның өзектілігі табиғи, функционалдық және экологиялық таза тамақ өнімдеріне сұраныстың артуымен, сондай-ақ Қазақстанда кондитерлік өнімдер ассортиментін кеңейту қажеттілігімен айқындалады. Қазіргі уақытта салада негізінен стандартты ингредиенттер мен қоспалар пайдаланылады, ал жергілікті бақша және жеміс-жидек дақылдарының әлеуеті жеткілікті дәрежеде іске асырылмай отыр. Жобаның мақсаты — бақша және жеміс-жидек дақылдарынан жасалған құрғақ ұнтақтарды пайдалану есебінен табиғи антиоксиданттармен, витаминдермен және биологиялық белсенді заттармен байытылған печенье мен пряниктерді өндіру технологиясын ғылыми негіздеу және әзірлеу. Жобаның негізгі идеясы — өсімдік шикізатын қайта өңдеудің инновациялық тәсілін, яғни оны пайдалы қасиеттерін сақтай отырып кептіру және ұнтақ түрінде ұсақтау тәсілін қолдану. Бұл дайын өнімнің тағамдық құндылығын арттырып қана қоймай, ылғалдылықты төмендету және микроорганизмдердің дамуын тежеу есебінен оның сақталу мерзімін айтарлықтай ұзартуға мүмкіндік береді. Жоба аясында оңтайлы рецептураларды таңдауды, өнімнің физика-химиялық және органолептикалық қасиеттерін зерттеуді, сондай-ақ өсімдік ұнтақтарының бұйымдардың құрылымына, дәміне және хош иісіне әсерін бағалауды қамтитын кондитерлік өнімдерді өндіру технологиясы әзірленеді. Тұтынушыларды тартуға және өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға қабілетті жаңа дәмдік үйлесімдер мен текстуралар жасауға ерекше назар аударылады. Бақша және жеміс-жидек дақылдарының құрғақ ұнтақтарын пайдалану бірқатар технологиялық және экономикалық артықшылықтарды қамтамасыз етеді: шикізатты тасымалдау мен сақтауға кететін шығындарды азайту, өндіріс процесін жеңілдету, жасанды консерванттарды қолданбай-ақ өнімнің жарамдылық мерзімін ұзарту, сондай-ақ маусымдық шикізатты жыл бойы пайдалану мүмкіндігі. Жобаның практикалық маңыздылығы салауатты тамақтануға бағытталған пайдалы кондитерлік өнімдердің жаңа ассортиментін құруда болып табылады. Технологияны іске асыру тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, экспорттық бағыттарды қоса алғанда өткізу нарығын кеңейтуге, сондай-ақ жергілікті ауыл шаруашылығы шикізатын пайдалануды ынталандыруға мүмкіндік береді. Жобаның әлеуметтік-экономикалық тиімділігі қосымша жұмыс орындарын құруда, қайта өңдеу саласын дамытуда және халықты тұтынушылық қасиеттері жақсартылған сапалы әрі қолжетімді өніммен қамтамасыз етуде көрініс табады. Жобаны іске асыру нәтижесінде жоғары дәмдік сапаны, ұзақ сақталу мерзімін және жоғары тағамдық құндылықты үйлестіретін жаңа буын кондитерлік өнімдерін өндірудің тиімді технологиясы әзірленіп, енгізіледі.

Жобаның ғылыми жетекшісі: Сулеймен Ерлан Мэлсұлы, химия ғылымдарының кандидаты, PhD, профессор 2024-2026 жж. арналған ғылыми және/немесе ғылыми-техникалық бағдарламалар бойынша бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру Тапсырыс беруші: «Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті» ММ Грант сомасы: 632 000 000 теңге Жобаның сипаттамасы: Жоба Қазақстанның өсімдік шикізаты негізінде табиғи текті инновациялық дәрілік заттарды әзірлеуге арналған ғылыми-технологиялық база құруға бағытталған. Бағдарламаның өзектілігі тиімді әрі қауіпсіз дәрілік препараттар ассортиментін кеңейту қажеттілігімен, сондай-ақ импорттық фармацевтикалық өнімге тәуелділікті азайтумен айқындалады. Қазақстан флорасының бай биоәртүрлілігін пайдалану жаңа фармакологиялық белсенді қосылыстарды анықтауға және медициналық та, ветеринариялық та тәжірибеде сұранысқа ие төл дәрілік субстанциялар жасауға кең мүмкіндіктер ашады. Бағдарламаның мақсаты — дәрілік өсімдік шикізатын қайта өңдеудің тиімді технологияларын әзірлеу және олардың негізінде жаңа биологиялық белсенді заттар мен дәрілік препараттар өндірісін ұйымдастыру. Жобаның ғылыми жаңалығы Қазақстан аумағында өсетін бұрын зерттелмеген өсімдік түрлерін кешенді зерттеуде болып табылады. Жиналған өсімдік материалынан экстракттар алынады, олардан заманауи хроматографиялық әдістерді пайдалана отырып жеке қосылыстар бөлініп шығарылады. Терпендер, флавоноидтар және алкалоидтар сияқты зат кластарына ерекше назар аударылады, олардың биологиялық белсенділігін күшейту немесе түрлендіру мақсатында туынды қосылыстар синтезделеді. Олардың құрылымы заманауи спектрлік талдау әдістерін қолдану арқылы анықталады. Жоба аясында алғаш рет өсімдік субстанцияларының антипаразиттік белсенділігі, оның ішінде эндопаразиттерге in vitro жағдайында да, зертханалық жануарлар (егеуқұйрықтар, қояндар) модельдерінде in vivo жағдайында да гельминтоцидтік және гельминтостатикалық әсері жан-жақты зерттеледі. Паразиттердің тіршілікке қабілеттілігі мен қозғалғыштығын бағалау әдістері әзірленіп, препараттар әсерінің тиімділік көрсеткіштері анықталады. Қосымша Achillea, Polygonum және Hedysarum туыстарына жататын өсімдіктер экстракттарының цитопротекторлық қасиеттерін зерттеу, сондай-ақ белсенді компоненттердің нейротроптық әсерін зерттеу жоспарланған. Бұл зерттеулер зертханалық жануарларда жедел және созылмалы эксперименттерде, қозғалыс белсенділігінің, ауырсыну табалдырығының және бағдарлау мінез-құлқының өзгерістерін қоса алғанда, мінез-құлықтық, вегетативтік және нейрофизиологиялық реакцияларды бағалай отырып жүргізіледі. Жобаның маңызды кезеңі — әзірленген субстанциялардың қауіпсіздігі мен тиімділігін бағалауға бағытталған клиникаға дейінгі зерттеулер жүргізу. Жедел және созылмалы уыттылық, антиоксиданттық, анальгетикалық және қабынуға қарсы белсенділік көрсеткіштері, сондай-ақ молекулалық-жасушалық деңгейдегі антипаразиттік және нейротроптық әсер механизмдері зерттеледі. Жобаның практикалық маңыздылығы дәлелденген тиімділігі мен қауіпсіздігі бар жаңа отандық фитопрепараттарды құруда, олардың химиялық құрамы мен дозаларын оңтайландыруда, сондай-ақ тиімді дәрілік нысандарды әзірлеуде болып табылады. Бағдарламаны іске асыру зерттеу нәтижелерін өндіріске енгізуге, Қазақстанның фармацевтика саласының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға және халықты табиғи текті қолжетімді әрі сапалы дәрілік заттармен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Жобаның ғылыми жетекшісі: Битманов Ертас Жантасұлы, магистр «Жас ғалым» жобасы бойынша жас ғалымдардың зерттеулерін гранттық қаржыландыру 2025-2027 жылдарға арналған. Тапсырыс беруші: «Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті» ММ Грант сомасы: 29 303 430 теңге Жобаның сипаттамасы: Жоба топырақ жамылғысының экологиялық жай-күйін кешенді бағалауға және техногендік ластану деңгейін төмендету жөніндегі ғылыми негізделген шешімдерді әзірлеуге бағытталған. Жобаның өзектілігі өнеркәсіптік қызметпен, пайдалы қазбаларды өндірумен және инфрақұрылымды дамытумен байланысты экожүйелерге антропогендік жүктеменің артуымен айқындалады, бұл топырақта ауыр металдардың жинақталуына және соның салдарынан қоршаған орта сапасының нашарлауына әрі халық денсаулығына қауіп төнуіне әкеледі. Жобаның мақсаты — Орталық және Батыс Қазақстанда топырақтың ластануына жүйелі мониторинг ұйымдастыру және жүргізу, оның ішінде ауыр металдар мөлшерін сандық анықтау, биоиндикациялық зерттеулер жүргізу, сондай-ақ ластаушы заттардың концентрациясын төмендету жөніндегі шаралар кешенін әзірлеу. Зерттеудің ғылыми жаңалығы физика-химиялық та, биологиялық та бағалау әдістерін қолдана отырып, зерттелетін өңірлер топырақтарындағы ауыр металдар мөлшері туралы өзекті әрі дәйекті деректер алуда болып табылады. Биоиндикацияны пайдалану ластану деңгейін ғана емес, оның тірі организмдерге интегралдық әсерін де анықтауға мүмкіндік беріп, топырақ ортасының уыттылығын тереңірек түсінуді қамтамасыз етеді. Жоба аясында 2025–2027 жылдар кезеңінде динамикада мониторинг жүргізу, кейіннен алдағы жылдарға ластану деңгейінің өзгеруінің болжамдық модельдерін құру жоспарланған. Ауыр металдардың таралуының кеңістіктік және уақыттық ерекшеліктері талданып, ластанудың негізгі көздері анықталады. Топырақты тазарту мен қалпына келтіру жөніндегі практикалық ұсынымдарды әзірлеуге, оның ішінде фиторемедиация, химиялық тұрақтандыру және биологиялық тазарту әдістері сияқты заманауи ремедиация әдістерін қолдануға ерекше назар аударылады. Ұсынылған шаралар ауыр металдар мөлшерін шекті рұқсат етілген концентрацияларға (ШРК) дейін төмендетуге және экологиялық тепе-теңдікті қалпына келтіруге бағытталады. Жобаның практикалық маңыздылығы Қазақстанда топырақ сапасын экологиялық мониторингтеу мен басқарудың ғылыми негізін қалыптастыруда болып табылады. Алынған нәтижелерді мемлекеттік органдар табиғат қорғау саясатын әзірлеу кезінде, сондай-ақ жерлерді қайта өңдеу және экологиялық тәуекелдерді азайту жөніндегі іс-шараларды жоспарлау кезінде пайдалана алады. Жобаны іске асыру экологиялық қауіпсіздік деңгейін арттыруға, жер ресурстарын тұрақты пайдалануды қамтамасыз етуге және Орталық пен Батыс Қазақстанның табиғи әлеуетін ұзақ мерзімді сақтауға алғышарттар жасауға мүмкіндік береді.

Жобаның ғылыми жетекшісі: Умралиева Бэла Илларидановна, техника ғылымдарының кандидаты, доцент 2024-2026 жж. арналған ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыруға арналған грант Тапсырыс беруші: «Ғылым қоры» АҚ. Грант сомасы: 341 660 007,18 теңге Жобаның сипаттамасы: Жоба бәсекеге қабілетті өнім жасау және Қазақстан Республикасында тұрақты өнеркәсіпті дамыту мақсатында тоқыма қалдықтарын қайта өңдеудің инновациялық технологиясын енгізу мен ауқымдандыруға бағытталған. Жобаның өзектілігі елде тоқыма қалдықтарын қайталама қайта өңдеудің тиімді технологияларының болмауымен, саланың импорттық шикізатқа жоғары тәуелділігімен, сондай-ақ қалдықтардың жинақталуымен байланысты ушығып келе жатқан экологиялық мәселелермен айқындалады. Қазіргі уақытта тоқыма қалдықтарының едәуір бөлігі қатты тұрмыстық қалдықтар полигондарында кәдеге жаратылады, бұл ресурстарды тиімсіз пайдалануға және қоршаған ортаға теріс әсер етуге әкеледі. Жобаның мақсаты — тоқыма өндірісінің қалдықтарынан тоқыма өнеркәсібінде және тоқылмаған материалдар өндірісінде одан әрі пайдалануға жарамды регенерацияланған талшық пен аралас жіп өндірісін ұйымдастыру арқылы ғылыми-зерттеу және ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін (ҒЗҒТҚН) коммерцияландыру. Жобаның негізінде тоқыма қалдықтарын талшықтандырудың әзірленген тиімді технологиясы жатыр, ол табиғи компоненттердің үлесін сақтай отырып регенерацияланған талшықтар алуға мүмкіндік береді. Жетілдірілген технологиялық шешімдерді қолдану беріктік және пайдалану сипаттамалары жақсартылған аралас жіп алуды қамтамасыз етеді, бұл өнімді ішкі және сыртқы нарықтарда бәсекеге қабілетті етеді. Жобаны іске асыру тоқыма қалдықтарын қайта өңдеу жөніндегі өндірістік желі құруды, өндіріс қалдықтары мен тозған тоқыма бұйымдарын қоса алғанда шикізат жинау жүйесін ұйымдастыруды, сондай-ақ дайын өнім шығаруды жолға қоюды көздейді. Жоспарланған өндіріс көлемі жылына 576 тоннаға дейін өнімді құрайды, кейіннен ТМД елдерінің нарықтарына шығу көзделген. Жобаның практикалық маңыздылығы саланың бірқатар негізгі міндеттерін шешуде болып табылады: арзан қайталама шикізатты пайдалану есебінен өнімнің өзіндік құнын төмендету, импортқа тәуелділікті қысқарту, сондай-ақ полигондарға жіберілетін қалдықтар көлемін азайту есебінен экологиялық ахуалды жақсарту. Сонымен қатар жоба циркулярлық экономиканы қалыптастыруға және тұрақты өндірістік тәжірибелерді дамытуға ықпал етеді. Күтілетін нәтижелерге зияткерлік меншік объектісіне құқықтарды беру немесе тиісті шарттар жасасу, әзірленген технологияны өнеркәсіптік өндіріске енгізу, регенерацияланған талшықтан жасалған жаңа өнімді нарыққа шығару, сондай-ақ өнімді өткізуден гранттық қаржыландыру сомасының кемінде 10%-ы мөлшерінде табыс алумен көрінетін жобаның экономикалық тиімділігіне қол жеткізу кіреді. Жобаны іске асыру нәтижесінде сұранысқа ие өнім шығаруды, ішкі шикізат нарығын дамытуды және Қазақстанның тоқыма саласының бәсекеге қабілеттілігін арттыруды қамтамасыз ететін тоқыма қалдықтарын қайта өңдеу жөніндегі заманауи өндіріс құрылады.

Жобаның ғылыми жетекшісі: Сулеймен Ерлан Мэлсұлы, химия ғылымдарының кандидаты, PhD, профессор 2023-2025 жылдарға арналған ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық жобалар бойынша гранттық қаржыландыру. Тапсырыс беруші: «Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитеті» ММ Грант сомасы: 99 350 000 теңге. Жобаның сипаттамасы: Жоба медицина мен фармацевтикада қолдану болашағы бар, микробқа қарсы және ісікке қарсы қасиеттерге ие жаңа табиғи биологиялық белсенді қосылыстарды іздеу мен зерттеуге бағытталған. Жобаның өзектілігі микроорганизмдердің қолданыстағы антибиотиктерге төзімділігінің артуымен, сондай-ақ табиғи текті жаңа ісікке қарсы препараттарды әзірлеу қажеттілігімен айқындалады. Қыналардың ішінде тіршілік ететін эндолихенді саңырауқұлақтар — аз зерттелген, бірақ биологиялық белсенділігі жоғары бірегей метаболиттердің болашағы зор көзі болып табылады. Зерттеудің мақсаты — эндолихенді саңырауқұлақтардан жаңа антибиотиктік қосылыстарды бөліп алу, олардың химиялық құрылымын анықтау және физика-химиялық қасиеттерін зерделеу, сондай-ақ олардың ісікке қарсы және микробқа қарсы белсенділігін бағалау болып табылады. Жобаның негізгі идеясы — биологиялық белсенді сығындылар алу мақсатында Ақмола облысы қыналарының саңырауқұлақтарын жүйелі түрде зерттеу. Жұмыс барысында ауыр инфекцияларды, оның ішінде вирустық аурулар кезіндегі асқынуларды тудыратын Cryptococcus neoformans саңырауқұлағы сияқты патогенді микроорганизмдерге әсер етуді қоса алғанда, әсер ету спектрі кең белсенді заттарды бөліп алу және тазарту жүргізіледі. Бөлініп алынған қосылыстардың химиялық құрылымын анықтауға спектроскопия мен хроматографияның заманауи әдістерін қолдана отырып ерекше назар аударылады. Бұл жаңа табиғи антибиотиктерді сәйкестендіріп қана қоймай, олардың биологиялық белсенділігінің заңдылықтарын анықтауға мүмкіндік береді. Жоба аясында сондай-ақ бөлініп алынған қосылыстардың микробқа қарсы, ісікке қарсы, антиоксиданттық және цитотоксикалық белсенділігін бағалауға бағытталған кешенді биологиялық зерттеулер жүргізу жоспарланған. Алынған деректер одан әрі клиникаға дейінгі зерттеулер үшін болашағы зор заттарды анықтауға мүмкіндік береді. Жобаның практикалық маңыздылығы табиғи қосылыстар негізінде жаңа дәрілік заттарды әзірлеуге арналған ғылыми база қалыптастырудан, сондай-ақ өңірдегі эндолихенді саңырауқұлақтардың биоәртүрлілігі мен биотехнологиялық әлеуеті туралы білімді кеңейтуден тұрады. Жобаны іске асырудың күтілетін нәтижесі бірқатар биологиялық белсенді сығынды алу және ісікке қарсы белсенділігі дәлелденген жаңа антибиотиктерді бөліп алу болмақ, бұл отандық фармацевтиканың дамуына және инфекциялық әрі онкологиялық ауруларды емдеуге арналған инновациялық препараттар жасауға үлес қоса алады.

Жобаның ғылыми жетекшісі: Бактымбет Асем Сериковна, экономика ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор 2023-2025 жылдарға арналған ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық жобалар бойынша гранттық қаржыландыру. Тапсырыс беруші: «Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитеті» ММ Грант сомасы: 70 420 124 теңге Жобаның сипаттамасы: Жоба ұрпақаралық айырмашылықтардың еңбек нарығына, жұмыспен қамтуға және елдің экономикалық дамуына әсерін кешенді зерттеуге, кейіннен адами капиталды мемлекеттік қолдаудың тиімді тетіктерін әзірлеуге бағытталған. Жобаның өзектілігі құндылықтары, білім деңгейі, цифрлық дағдылары, еңбекке деген ынтасы және кәсіби қызметтен күтетін үміттері бойынша ерекшеленетін әлеуметтік ұрпақтардың ауысуы әсерінен қоғам мен еңбек нарығы құрылымының өзгеруімен айқындалады. Бұл айырмашылықтар жұмыспен қамтудың өнімділігіне, жұмыс күшінің ұтқырлығына және экономикалық өсу қарқынына елеулі әсер етеді, бұл мемлекеттік саясатты қалыптастыру кезінде ғылыми тұрғыдан түсінуді және ескеруді талап етеді. Зерттеудің мақсаты — Қазақстан Республикасындағы адами капиталдың қазіргі жай-күйін ұрпақтық ерекшеліктерді ескере отырып бағалау, сондай-ақ жұмыспен қамту тиімділігін және орнықты экономикалық өсуді арттыруға бағытталған оны дамыту тетігін әзірлеу болып табылады. Жоба аясында жұмыспен қамту құрылымын, біліктілік деңгейін, еңбек нарығының өзгерістеріне бейімделгіштікті және өңірлік айырмашылықтарды талдауды қамтитын ұрпақаралық өзара іс-қимылдың әлеуметтік-экономикалық диагностикасын жүргізу көзделген. Ұрпақтық айырмашылықтардың өңірлер экономикасына әсерін бағалауға, әртүрлі жас топтарын экономикалық жүйеге тиімді кіріктіруге ықпал ететін немесе кедергі келтіретін факторларды анықтауға ерекше назар аударылады. Жобаның ғылыми жаңалығы әртүрлі әлеуметтік ұрпақтардың ерекшеліктерін және олардың өнімді жұмыспен қамтуға әсерін ескеретін әлеуметтік-еңбек моделінің тұжырымдамасын әзірлеуден тұрады. Алғаш рет ұрпақтық факторлардың Қазақстан өңірлерінің әлеуметтік-экономикалық дамуына әсерін бағалаудың авторлық әдістемелік тәсілдері ұсынылады, сондай-ақ адами капиталды ұрпақаралық қимада сандық және сапалық талдау құралдары әзірленеді. Зерттеудің практикалық маңыздылығы жұмыспен қамту, білім беру және әлеуметтік қолдау саласындағы мемлекеттік саясатты жетілдіру бойынша ұсынымдар кешенін қалыптастырудан тұрады. Алынған нәтижелер негізінде кадрлық теңгерімсіздікті еңсеру, еңбек ресурстарын пайдалану тиімділігін арттыру және негізгі мүдделі тараптардың — мемлекеттің, бизнестің, білім беру мекемелерінің және халықтың — өзара іс-қимылының орнықты экожүйесін қалыптастыру тетіктері ұсынылады. Жобаны іске асыру адами капиталдың қалыптасуы мен даму процестерін ғылыми тұрғыдан тереңірек түсінуге ғана емес, сонымен қатар Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға арналған қолданбалы құралдар жасауға, әртүрлі әлеуметтік ұрпақтарды елдің қазіргі әлеуметтік-экономикалық жүйесіне неғұрлым тиімді кіріктіруді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Жобаның ғылыми жетекшісі: Тултабаев Мухтар Чуманович, техника ғылымдарының докторы, профессор Агроөнеркәсіптік кешен саласындағы зерттеулер. «Тамақ өнеркәсібінің дамуын қамтамасыз ету мақсатында БАҚ, ферменттер, ұйытқылар, крахмал, майлар және т.б. өндірудің заманауи технологияларын әзірлеу» ҒТБ бойынша 2021-2023 жылдарға арналған «Білім мен ғылыми зерттеулердің қолжетімділігін арттыру» 267 бюджеттік бағдарламасы бойынша «Ғылыми зерттеулер мен іс-шараларды бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру» 101 кіші бағдарламасы бойынша Грант сомасы: 61 961 831 теңге Жобаның сипаттамасы: Жоба тамақ өнеркәсібінде пайдалануға арналған тұрақты су-май (тотығуға тұрақты) азық-түлік эмульсияларын алып, мақсары тұқымын өңдеудің инновациялық технологиясын жасауға және жетілдіруге бағытталған. Жобаның негізгі мақсаты — жоғары тұрақтылықты, ұзақ сақтау мерзімін және жаңа түрдегі тағам өнімдерін өндіруге жарамдылықты қоса алғанда, жетілдірілген функционалдық қасиеттері бар мақсары майынан эмульсиялар алудың ғылыми негізделген технологиясын әзірлеу. Зерттеу аясында алынған өсімдік композицияларының май-қышқылдық құрамы зерделенді, бұл олардың тағамдық құндылығы мен функционалдық қасиеттерін бағалауға мүмкіндік берді. Эмульсиялардың сапасын сақтауды және жарамдылық мерзімін ұзартуды қамтамасыз ететін оңтайлы технологиялық сақтау режимдері әзірленді. Сондай-ақ шикізат пен дайын өнімді қауыздаудан тазарту, араластыру және сақтау процестерін қамтитын технологиялық нұсқаулық дайындалды. Функционалдық тағам өнімдерін өндіру кезінде мақсары майы негізіндегі су-май эмульсияларын пайдалану тиімділігін зерттеуге ерекше назар аударылды. Алынған нәтижелер оларды сау әрі қауіпсіз тамақтану өнімдерінің ассортиментін кеңейту үшін қолдану мүмкіндігін растайды. Жобаның практикалық маңыздылығы қолжетімді шикізат базасын құрудан және майлы дақылдарды өңдеудің жаңа технологияларын енгізуден тұрады, бұл тамақ өнеркәсібінің дамуына және бизнестің жаңа бағыттарын қалыптастыруға ықпал етеді. Жобаны іске асыру аясында майлы дақылдарды өңдеу жөніндегі өндірістік-эксперименттік цех құрылды, сондай-ақ кәсіпорын стандартын, технологиялық регламентті және тотығуға тұрақты өсімдік композицияларын өндіру жөніндегі ұсынымдарды қамтитын нормативтік-техникалық құжаттама жиынтығы әзірленді. Жобаны іске асыру нәтижесінде функционалдық тағам өнімдерінің ассортиментін кеңейту, өсімдік шикізатын пайдалану тиімділігін арттыру және әзірленген технологияны тамақ саласында коммерцияландыруға алғышарттар жасау қамтамасыз етілді.

Жобаның ғылыми жетекшісі: Хастаева Айгерим Жанузаковна, PhD, қауымдастырылған профессор Агроөнеркәсіптік кешен саласындағы зерттеулер. «Ассортиментті кеңейту және шикізат бірлігінен дайын өнім шығымын арттыру, сондай-ақ өнім өндірісіндегі қалдықтар үлесін азайту мақсатында ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдеудің ғылымды қажетсінетін технологияларын әзірлеу» ҒТБ бойынша 2021-2023 жылдарға арналған «Білім мен ғылыми зерттеулердің қолжетімділігін арттыру» 267 бюджеттік бағдарламасы бойынша «Ғылыми зерттеулер мен іс-шараларды бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру» 101 кіші бағдарламасы бойынша Грант сомасы: 45 764 348 теңге Жобаның сипаттамасы: Жоба ерекше диеталық қажеттіліктері бар адамдарды қоса алғанда, тұтынушылардың кең ауқымына бағытталған, Омега-3-полиқанықпаған май қышқылдарымен байытылған функционалдық мақсаттағы дәнді «сүт» сусындарын өндірудің инновациялық технологиясын жасауға бағытталған. Жобаның өзектілігі сүттің өсімдік баламаларының танымалдылығының артуымен, лактозаға төзбейтін, сүт ақуызына аллергиясы бар адамдар санының көбеюімен, сондай-ақ салауатты өмір салтына және функционалдық тамақтануға қызығушылықтың жоғарылауымен айқындалады. Қазіргі уақытта Қазақстан нарығы осы сегменттегі импорттық өнімге айтарлықтай тәуелді, бұл жоғары құнымен және шектеулі ассортиментімен сипатталады. Бұл қолжетімді әрі сапалы өсімдік сусындарын өндірудің отандық технологияларын әзірлеу қажеттілігін туғызады. Жобаның негізгі идеясы — Омега-3-полиқанықпаған май қышқылдарымен байытылған дәнді «сүт» сусындарын өндіру үшін қолжетімді жергілікті өсімдік шикізатын — сұлы, күріш, қарақұмық, сондай-ақ зығыр тұқымын пайдалану. Зығыр шикізатын пайдалану алмастырылмайтын май қышқылдарының, тағамдық талшықтардың және басқа да биологиялық белсенді заттардың жоғары мөлшері есебінен өнімнің биологиялық құндылығын арттыруға мүмкіндік береді. Жобаның мақсаты — функционалдық тамақтануға арналған, Омега-3-полиқанықпаған май қышқылдарымен байытылған дәнді «сүт» сусындарын өндіру технологиясының теориялық және практикалық негіздерін әзірлеу болып табылады. Жоба аясында шикізатты талдау мен таңдауды, өсімдік сүтін өндірудің қолданыстағы технологияларын зерделеуді, рецептураларды әзірлеуді және технологиялық параметрлерді оңтайландыруды қамтитын кешенді зерттеулер жүргізу жоспарланған. Дайын өнімнің органолептикалық, физика-химиялық және биологиялық көрсеткіштері, сондай-ақ оның тағамдық және энергетикалық құндылығы зерттеледі. Сусындардың дәмдік сипаттамаларын, текстурасын және тұрақтылығын жақсартуға ерекше назар аударылады. Жобаның практикалық маңыздылығы функционалдық сусындарды өндірудің отандық технологиясын жасаудан, импортқа тәуелділікті азайтудан, сондай-ақ жергілікті шикізат ресурстарын тиімді пайдаланудан тұрады. Жобаны іске асыру өнімнің өзіндік құнын төмендетуге және оның ішкі әрі сыртқы нарықтардағы бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік береді. Жобаның әлеуметтік әсері сау тамақтану өнімдерінің ассортиментін кеңейтуден, халықтың, әсіресе лактозаға төзбейтін және басқа да тағамдық шектеулері бар адамдардың өмір сүру сапасын жақсартудан, сондай-ақ ұтымды тамақтану мәдениетін қалыптастырудан көрінеді. Жобаның ғылыми жаңалығы құрамдастырылған өсімдік шикізатын пайдалана отырып және Омега-3-полиқанықпаған май қышқылдарымен байыта отырып, дәнді «сүт» сусындарын алу технологиясын әзірлеуден тұрады. Ұсынылып отырған технология биологиялық құндылығы жоғары, функционалдық қасиеттері жетілдірілген және құрамы теңгерімді өнім алуға мүмкіндік береді. Жобаны іске асыру дәнді «сүт» сусындарын өндірудің инновациялық технологиясын жасауды, функционалдық тағам өнімдерінің ассортиментін кеңейтуді, Қазақстанның өңдеу өнеркәсібін дамытуды және жергілікті ресурстарды ұтымды пайдалану есебінен елдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуды қамтамасыз етеді.

Жобаның ғылыми жетекшісі: Омаралиева Айгуль Махмутовна 2021 жылға арналған ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық жобалар бойынша гранттық қаржыландыру. Тапсырыс беруші: «Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитеті» ММ Грант сомасы: 7 233 263 теңге Жобаның сипаттамасы: Жоба ерекше диеталық қажеттіліктері бар тұтынушыларға бағытталған функционалдық тағам өнімдерін өндірудің инновациялық технологиясын жасауға бағытталған. Жобаның өзектілігі целиакиямен ауыратын адамдар санының артуымен, сондай-ақ глютенсіз өнімге сұраныстың өсуімен айқындалады. Қазіргі уақытта Қазақстан нарығы жоғары құнымен және шектеулі ассортиментімен ерекшеленетін импорттық глютенсіз өнімдерге айтарлықтай тәуелді. Бұл қолжетімді әрі сапалы өнім өндіруге мүмкіндік беретін отандық технологияларды әзірлеу қажеттілігін туғызады. Жобаның негізгі идеясы — печенье, кекстер және басқа да өнімдер сияқты ұннан жасалатын кондитерлік өнімдерді өндіру үшін глютені жоқ дәнді-бұршақ дақылдарынан (бұршақ, ноқат, жасымық және т.б.) алынған жергілікті шикізат — ұнды пайдалану. Бұл тұтынушыларды қауіпсіз өніммен қамтамасыз етіп қана қоймай, ақуыздың, тағамдық талшықтардың, дәрумендер мен минералдардың жоғары мөлшері есебінен оның тағамдық құндылығын арттыруға мүмкіндік береді. Жобаның мақсаты — қазақстандық дәнді-бұршақ шикізатын пайдалана отырып, глютенсіз кондитерлік өнімдер жасаудың теориялық және практикалық негіздерін әзірлеу, сондай-ақ функционалдық тағам өнімдерінің ассортиментін кеңейту болып табылады. Жоба аясында глютенсіз ұнның әртүрлі түрлерінің қасиеттерін зерттеу жүргізіледі, оңтайлы рецептуралар мен өндірудің технологиялық режимдері әзірленеді, сондай-ақ дайын өнімдердің органолептикалық, физика-химиялық және тағамдық сипаттамалары зерделенеді. Глютенсіз өнімдерді әзірлеу кезіндегі негізгі міндеттердің бірі болып табылатын өнімнің текстурасын, дәмін және сыртқы түрін жақсартуға ерекше назар аударылады. Жобаның практикалық маңыздылығы қолжетімді отандық глютенсіз өнім жасаудан, импортқа тәуелділікті азайтудан, сондай-ақ Қазақстанның өңдеу өнеркәсібін дамытудан тұрады. Жергілікті шикізатты пайдалану өнімнің өзіндік құнын төмендетуге және оның бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік береді. Жобаның әлеуметтік әсері мамандандырылған тамақтануды қажет ететін адамдардың өмір сүру сапасын жақсартудан, сондай-ақ халық арасында салауатты тамақтану мәдениетін қалыптастырудан көрінеді. Жобаны іске асыру глютенсіз ұннан жасалатын кондитерлік өнімдерді өндірудің инновациялық технологиясын жасауды, тағам өнімдерінің ассортиментін кеңейтуді және отандық ресурстарды тиімді пайдалану есебінен елдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуды қамтамасыз етеді.

Жобаның ғылыми жетекшісі: Шонтаев Аскар Джаманбаевич, PhD, қауымдастырылған профессордың м.а. «Жас ғалым» жобасы бойынша жас ғалымдардың зерттеулерін гранттық қаржыландыру 2022-2024 жылдарға арналған. Тапсырыс беруші: «Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитеті» ММ Грант сомасы: 18 934 785 теңге Жобаның сипаттамасы: Жоба күрделі геологиялық жағдайларда тау-кен жұмыстарының қауіпсіздігі мен тиімділігін арттыруға арналған ғылыми негізделген және технологиялық тиімді шешімдер жасауға бағытталған. Жобаның өзектілігі дайындық қазбаларын жүргізу кезінде көмір мен газдың кенеттен атқылауының жоғары қауіптілігімен айқындалады, бұл жұмысшылардың өмірі мен денсаулығына елеулі қатер төндіреді, сондай-ақ айтарлықтай экономикалық шығындарға әкеледі. Мұндай құбылыстардың алдын алудың қолданыстағы әдістері, әсіресе өзгеретін тау-кен-геологиялық факторлар жағдайында, әрқашан жеткілікті сенімділікті қамтамасыз ете бермейді, бұл геомеханикалық процестерді терең түсінуге негізделген жаңа тәсілдерді әзірлеуді талап етеді. Жобаның мақсаты — математикалық модельдеу әдістерін қолдана отырып, тау қысымының және көмір-тау жыныстары массивінің кернеулі-деформацияланған күйінің көріну заңдылықтарын анықтау негізінде қазба жүргізу кезіндегі атқылауға қарсы іс-шаралар кешенін әзірлеу болып табылады. Жобаның негізгі идеясы — тау жыныстары массивінің кернеулі-деформацияланған күйін мақсатты түрде басқару арқылы кенеттен атқылаудың алдын алудың геотехнологиялық тәсілін жасау. Бұл забойдың алдындағы және қазбалардың контурға жақын аймақтарындағы ең кернеулі аймақтарға әсер етуді көздейді, бұл апаттық жағдайлардың туындау ықтималдығын азайтуға мүмкіндік береді. Жоба аясында сыйыстырушы көмір-тау жыныстары массивінде өтетін геомеханикалық процестердің аналитикалық және математикалық моделі әзірленеді. Модельдеу негізінде нақты тау-кен-геологиялық және тау-кен-техникалық жағдайларды ескере отырып, қазба жүргізудің оңтайлы параметрлері айқындалады. Бұл тау қысымын басқару және атқылау тәуекелін азайту бойынша тиімді технологиялық шешімдерді негіздеуге мүмкіндік береді. Жобаны практикалық іске асыру әзірленген технологияларды зертханалық, стендтік және тәжірибелік-өнеркәсіптік сынақтан өткізуді, қазбалардың айналасындағы массивтің жай-күйін мониторингтеуді, сондай-ақ ұсынылған шешімдердің тиімділігін бағалауды қамтиды. Зерттеу нәтижелері бойынша тау-кен өндіру саласына енгізуге арналған ұсынымдар дайындалады және технологияның технико-экономикалық негіздемесі әзірленеді. Жобаның ғылыми жаңалығы аналитикалық модельдеу негізінде массивтің геомеханикалық күйін басқарудың жаңа тәсілдерін әзірлеуден, сондай-ақ әртүрлі факторлардың әсерін ескере отырып, атқылауқауіпті құбылыстардың алдын алудың кешенді жүйесін жасаудан тұрады. Жобаның күтілетін нәтижелері жоғары рейтингті халықаралық журналдарда ғылыми мақалалар жариялауды, монография шығаруды, патенттер мен авторлық куәліктер алуды, сондай-ақ әзірленген технологияны өндіріске енгізуді қамтиды. Сонымен қатар зерттеу нәтижелері «Тау-кен ісі» бағыты бойынша мамандарды даярлау кезінде білім беру процесінде пайдаланылады. Жобаны іске асыру өнеркәсіптік қауіпсіздік деңгейін айтарлықтай арттыруға, тау-кен қазбаларын жүргізу кезіндегі апаттылықты азайтуға және инновациялық геотехнологиялық шешімдерді енгізу есебінен көмір өнеркәсібінің орнықты дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.