2026 жылғы 7–9 қазанда Ташкент қаласында Өзбекстан Республикасы Ғылым академиясының академик С.Ю. Юнусов атындағы Өсімдік заттары химиясы институты ұйымдастырған «Biologically Active Compounds: From Chemistry to Medicine» («Биологиялық белсенді қосылыстар: химиядан медицинаға дейін») XVI Халықаралық ғылыми конференциясы өтті. Конференцияда «Қ. Құлажанов атындағы Қазақ технология және бизнес университеті» АҚ (ҚазТБУ) атынан жеті ғылыми қызметкерден тұратын делегация қатысты.
Конференция Өзбекстан, Қазақстан, Ресей, Қытай, Түркия, Португалия, Әзірбайжан, Гонконг және басқа да елдерден келген табиғи қосылыстар химиясы, фитохимия және өсімдік текті заттардың биологиялық белсенділігін зерттеу саласындағы ғалымдарды біріктірді.
Қос мерейтой
Биылғы конференция екі айтулы датаға арналды:
• академик С.Ю. Юнусов атындағы Өсімдік заттары химиясы институтының құрылғанына 70 жыл (1956–2026);
• Аллапинин антиаритмиялық препаратының клиникалық тәжірибеге енгізілгеніне 40 жыл.
Институтты 1956 жылы академик Сабир Юнусович Юнусов құрды. Жетпіс жыл ішінде ол Орталық Азиядағы табиғи қосылыстар химиясының жетекші ғылыми орталықтарының біріне айналды. Мұнда өсімдіктерден алынатын көптеген алкалоидтар, флавоноидтар, терпеноидтар және басқа да қосылыстар зерттеліп, олардың негізінде бірегей дәрілік препараттар жасалды. Солардың ең танымалысы — лаппаконитин алкалоиды негізіндегі антиаритмиялық дәрі Аллапинин, ол 40 жылдан бері кардиологиялық тәжірибеде қолданылып келеді. Институт 1965 жылдан бері Scopus және Web of Science базаларында индекстелетін «Химия природных соединений» (Chemistry of Natural Compounds) халықаралық журналын шығарады.
Өзбекстан ғалымдары үшін конференция академик С.Ю. Юнусов ғылыми мектебінің көпжылдық еңбегін қорытындылап, оның отандық фармацевтиканы дамытуға қосқан үлесін көрсететін маңызды алаң болды. Шетелдік қатысушыларға ол өзбек зерттеушілерінің нәтижелерімен танысуға, бірлескен жобаларды талқылауға және өңірдегі ғылыми ынтымақтастықты нығайтуға мүмкіндік берді.
ҚазТБУ делегациясы
Делегация құрамында бас ғылыми қызметкер, профессор Сүлеймен Ерлан Мэлсұлы; жетекші ғылыми қызметкер Мамытбекова Гульнур; аға ғылыми қызметкер Нұрқадіров Дархан Қайратұлы; ғылыми қызметкер Курбаналиева Дильназ; кіші ғылыми қызметкерлер Жадраева Камила, Лесбаева Салтанат және Жантурсын Анель болды.
Пленарлық баяндама
Пленарлық отырыста профессор Сүлеймен Ерлан Мэлсұлы «Isolation of biologically active compounds from plants of the genera Achillea and Polygonum» тақырыбында баяндама жасады.
Стендтік сессия
Стендтік сессияда университет қызметкерлері флавоноидтар мен басқа да табиғи қосылыстарды бөліп алуға және идентификациялауға, олардың биологиялық белсенділігін зерттеуге, сондай-ақ өсімдік шикізаты негізінде дәрілік түрлерді әзірлеуге арналған алты баяндама ұсынды:
1. Нұрқадіров Д.Қ. — «Разработка ранозаживляющей мази на основе экстракта Linaria vulgaris Mill.»
2. Курбаналиева Д.М. — «Isolation of flavonoids from the ethanol extract of Achillea setacea Waldst. & Kit.»
3. Лесбаева С.С. — «Isolation and identification of salvigenin and linarin from Hyssopus ambiguus (Trautv.) Iljin»
4. Мамытбекова Г. — «Lichen-associated fungal isolates and their cytotoxic activity against SW480-ADH cancer cells»
5. Жадраева К. — «Flavonoids from Achillea nobilis L. from the flora of Kazakhstan»
6. Жантурсын А. — «Phytochemical composition and biological activity of Polygonum arenastrum Boreau»
Қазақстандық ғалымдардың баяндамалары конференция қатысушыларының қызығушылығын туғызды. Стендтік сессия барысында алынған нәтижелер қазақстандық және шетелдік ғалымдармен талқыланды.
Конференция көрмесі
Конференция аясында көрме жұмыс істеді. Онда институтта жасалған дәрілік препараттар мен институт ғылыми мектебінің 70 жылдық тарихы таныстырылды.
Қорытынды
Конференцияға қатысу ҚазТБУ-дың ғылыми жетістіктерін халықаралық ғылыми қауымдастыққа таныстыруға, табиғи қосылыстар химиясы саласының жетекші мамандарымен тәжірибе алмасуға және Орталық Азия мен басқа да елдердің әріптестерімен ғылыми байланыстарды нығайтуға мүмкіндік берді.
Конференция трансляциясы: https://youtube.com/live/UzHcWmAtD-U?feature=share